Dynamische natuur dichtbij de stad

Beeld: Ad Snelderwaard (Cover) | Tekst: Marion de Boo Beeld: Ad Snelderwaard (Cover) | Tekst: Marion de Boo
  • Nieuws
  • Dynamische natuur dichtbij de stad
zondag 6 januari 2019

Op het oude eiland IJsselmonde wonen zo’n half miljoen mensen. Zij leven in een landschap van snelwegen, olieraffinaderijen, scheepsbouw, rangeerterreinen, kassen. Plús: polderdijken, molens, kerkjes. Plús: unieke riviernatuur dankzij de dynamische invloed van eb en vloed. Van die natuur laat het Zuid-Hollands Landschap u meer en meer genieten.

Beeld: Ad Snelderwaard (Cover) | Tekst: Marion de Boo Beeld: Ad Snelderwaard (Cover) | Tekst: Marion de Boo
Getijdennatuur is uniek. Zodra hier de slikplaten droogvallen, zie je lepelaars, kieviten, blauwe reigers en meeuwen op zoek naar wormen, kreeftjes en ander lekkers in de modder
Niek Koppelaar, regiohoofd Regio Eilanden bij Stichting Het Zuid-Hollands Landschap

Klein Profijt, onder Rhoon aan de Oude Maas, is zo’n wild brok riviernatuur. “Dit is zo’n schitterende, oer-Hollandse jungle. En dat op vijf kilometer van de grote stad! Ik word daar altijd helemaal enthousiast van,” zegt Niek Koppelaar, regiohoofd Eilanden bij het Zuid-Hollands Landschap. “Je ziet hier ook nog sporen van oud cultuurhistorisch gebruik, zoals wilgenbossen en een eendenkooi, maar de natuur viert hier hoogtij en richt zelf het landschap in.”

Het gebied staat onder invloed van eb en vloed waardoor er een flinke, natuurlijke dynamiek is. De Maas staat in open verbinding met de Noordzee. Dat geeft een getijdenverschil van meer dan een meter. Tweemaal per dag stroomt bij vloed modderig rivierwater via allerlei kreken en kreekjes de wilgenbossen in. Bij eb kabbelt het water kristalhelder weer weg uit Klein Profijt. 

Duizenden vogels

“Zodra hier de slikplaten droogvallen, zie je lepelaars, kieviten, blauwe reigers en meeuwen op zoek naar wormen, kreeftjes en ander lekkers in de modder,” vertelt Niek. “Deze zoetwatergetijdennatuur is uniek. Klein Profijt en meer gebieden langs de Oude Maas zijn Europees beschermde natuur. Je vindt er bijzondere planten en dieren, zoals spindotter, zomerklokje, de noordse woelmuis en de waterspitsmuis.”

Ook bevers – overigens geen echte getijdensoort – voelen zich hier thuis. Langs het laarzenpad zie je her en der hun knaagsporen. Jonge wilgen vallen om door het geknaag van de bevers, maar lopen later weer uit, waardoor je je nog meer in een oerwoud waant. Wat ook opvalt, zijn de ‘glijbanen’ waarover de bevers langs de oever in het water glijden. Er leven tien tot twaalf beverpaartjes langs de Oude Maas.

Ruig en toegankelijk

Naast Klein Profijt telt IJsselmonde méér mooie zoetwatergetijdennatuurgebieden, zoals het Ruigeplaatbos en Visserijgriend bij Hoogvliet, de Rhoonse en Carnisse Grienden en de Ridderkerkse Grienden. Bij Krimpen aan de IJssel liggen riviereiland de Zaag en het Stormpoldervloedbos. “Stuk voor stuk ruige gebieden waar de natuur de dienst uitmaakt,” aldus een enthousiaste Niek. “Hier zie je de hoefafdruk van reeën in de natte modder en een zingende blauwborst in het riet. Er zijn laarzenpaadjes en soms kun je zelfs wadlopen. Maar wil je liever comfortabel over een hogere kade lopen, dan kan dat ook. Wij streven naar dynamische natuur én naar toegankelijkheid voor recreanten. Wat voor ons nog steeds een punt van aandacht en aanpak is, dat is het zwerfvuil. Dat zie je natuurlijk ook in andere gebieden, maar hier hoopt het zich wat meer op en het stroomt uiteindelijk naar zee, wat een kwalijke zaak is. Maar los daarvan is de waterkwaliteit van de grote rivieren absoluut beter geworden.”

Op deze kaart: negen bestaande natuurgebieden op IJsselmonde. Het Zuid-Hollands Landschap streeft naar méér beschermde en toegankelijke natuur in dit dichtbebouwde en –bevolkte deel van de provincie.

  1. Klein Profijt
  2. Rhoonse Grienden
  3. Carnisse Grienden
  4. Ridderkerkse Grienden
  5. De Zaag
  6. Stormpoldervloedbos
  7. Sophiapolder
  8. Crezéepolder
  9. Eiland van Brienenoord

Oude polders, nieuwe natuur

Spectaculair zijn de ontwikkelingen op Natuureiland Sophiapolder, aan de oostkant van IJsselmonde in rivier de Noord. In 2011 is het eiland teruggegeven aan de natuur en in beheer gekomen van het Zuid-Hollands Landschap. De weilanden en akkers zijn een flink stuk afgegraven en de dijken doorgestoken. Niek Koppelaar: “Onder invloed van het getij komt 90 procent van het eiland tweemaal daags onder water en valt weer droog. Dat trekt duizenden eenden, steltlopers en andere vogels aan. En dat weten de roofvogels natuurlijk ook. Zelfs de zeearend laat zich hier zien en zo nu en dan flitst er ook een slechtvalk voorbij. Langzamerhand beginnen er ook enkele zandbanken te ontstaan, die wat begroeid raken.”

Van maart tot en met oktober vaart er drie dagen per week een voetveer naar het eiland, waar vlonders, wandelpaden en een vogelkijkhut zijn aangelegd. Als het veer niet vaart, kun je het eiland vanaf de dijk overzien.

Ook ’s winters zie je hier enorme massa’s eenden, meeuwen en ganzen. Diezelfde soorten zitten ook in de naburige Crezéepolder, waar je jaarrond terecht kunt. Afgelopen zomer kreeg het Zuid-Hollands Landschap dit nieuwe natuurgebied in eigendom, mede dankzij de bijdragen van veel enthousiaste Beschermers.

Groene oase

Niet ver van Klein Profijt ligt het Buytenland van Rhoon, ook een groene oase op IJsselmonde. Het is nog altijd een idyllisch landschap met maagdelijke polders. Er liggen plannen om het gebied een bestemming te geven als ‘akkernatuurgebied’, met bloemrijke akkerranden, voerakkers en permanente akkers met wintervoedsel voor de vogels. Dat zorgt voor veel soorten planten en dier én een aantrekkelijker landschap voor recreanten. Het Zuid-Hollands Landschap is toegetreden tot een natuurcoöperatie van boeren, burgers en buitenlui. “Wij willen bereiken dat de polders open blijven en dat er een nieuw evenwicht komt tussen voedselproductie en beleefbare natuur en landschap,” aldus Niek Koppelaar.

Eeuwenoude stroompjes

Op sommige plekken kun je tussen alle wegen en industrie nog steeds de geschiedenis van IJsselmonde in het landschap ‘lezen’. In de middeleeuwen werd het eiland doorsneden door o.a. drie riviertjes: de Devel, de Koedood en het Waaltje. Later zijn ze wegens wateroverlast afgedamd en getemd, maar het zijn nog steeds mooie linten door het landschap en de laatste jaren zijn ze weer beter zichtbaar gemaakt. Hier kun je kanoën, maar ook planten en dieren kunnen zich via deze riviertjes door IJsselmonde verplaatsen, langs de oevers of door het water.

Kansen voor natuur

Wat hoopt het Zuid-Hollands Landschap hier de komende jaren te bereiken? Niek: “Wij maken ons er sterk voor dat de zoetwatergetijdennatuur beter zichtbaar wordt. Ook bijvoorbeeld op het Eiland van Brienenoord krijgt getijdennatuur meer ruimte. Er moet in deze dichtbevolkte omgeving een mooie groene gordel komen, waar iedereen van kan genieten. We hebben te lang met onze rug naar de rivier te staan. De rivieren zijn niet alleen van economisch belang, ze bieden ook prachtige kansen voor de natuur! En nu de haven van Rotterdam zich wat meer naar zee verplaatst, kun je in die oude havenbakken ook prachtige natuurgebiedjes maken. In het programma ‘Rivier als getijdenpark’, waarin ook het Zuid-Hollands Landschap als partner meewerkt, liggen de plannen klaar. U gaat er binnenkort meer van horen én zien.”

Laatste nieuws

Op de hoogte blijven van het laatste nieuws en alle ontwikkelingen in de natuurgebieden van Stichting Het Zuid-Hollands Landschap? Meld u dan aan voor onze nieuwsbrief en u bent als eerste op de hoogte.

Ik meld me aan!

 

Getijdennatuur is uniek. Zodra hier de slikplaten droogvallen, zie je lepelaars, kieviten, blauwe reigers en meeuwen op zoek naar wormen, kreeftjes en ander lekkers in de modder
Niek Koppelaar, regiohoofd Regio Eilanden bij Stichting Het Zuid-Hollands Landschap