De Amerikaanse rivierkreeft in Zuid-Holland
Het ecosysteem onder water raakt ernstig uit balans
Zichtbare effecten rivierkreeften nemen razendsnel toe
In steeds meer wateren in Zuid-Holland leven Amerikaanse rivierkreeften. Dat lijkt onschuldig, maar ze richten grote schade aan. Ze eten waterplanten, woelen de bodem om en verzwakken oevers. Hierdoor wordt het water troebel en verdwijnen leefgebieden van vissen, amfibieën en insecten. Hierdoor komen kwetsbare soorten steeds verder in de knel.
Wat zijn Amerikaanse rivierkreeften?
Amerikaanse rivierkreeften zijn zoetwaterkreeften die van oorsprong uit Noord-Amerika komen. In Nederland leven ze in sloten, meren en rivieren, maar ze horen hier van nature niet thuis.
Ze werden in de 20e eeuw geïntroduceerd en verspreiden zich snel. Omdat ze uit Noord-Amerika komen, worden ze in de volksmond vaak Amerikaanse rivierkreeften genoemd.
De enige rivierkreeft die van oorsprong in Nederland thuishoort, de Europese rivierkreeft, is door verlies van leefgebied en slechte waterkwaliteit bijna helemaal verdwenen.
Welke problemen veroorzaken ze?
1. Verdwijning van waterplanten en leefgebied
De Amerikaanse rivierkreeften knippen en eten waterplanten weg. Daarmee verdwijnen schuil- en voortplantingsplekken voor veel soorten. In sommige sloten en poelen zijn bijna geen kikkers, padden, libellen of beschermde soorten zoals heikikker en kamsalamander meer te vinden.
2. Troebel water en minder zuurstof
Door te graven wordt het water troebel, wat plantengroei verder remt. Minder planten → troebeler water → nog minder planten: een vicieuze cirkel.
3. Instabiele oevers en veiligheidsrisico’s
Rivierkreeften graven gangen en holen in oevers. Dat kan leiden tot instabiele, wegzakkende oevers en extra beheer- en herstelkosten. In veenbodems zien we dat dit het meest ernstig is.
Waar is het probleem het grootst?
De overlast verschilt per gebied, maar is op dit moment het hoogst in de veenweidengebieden Voorbeelden:
- In de Krimpenerwaard verdween in Polder de Nesse de krabbescheer, en daarmee ook soorten die daarvan afhankelijk zijn (zoals de groene glazenmaker).
- Rond Haastrecht gingen amfibieënpoelen van ‘honderden klompen dril met eitjes’ naar nul; regionale uitsterving van beschermde soorten is hier een serieus scenario.
- In diverse Natura 2000-gebieden in Vijfherenlanden zoals polder Achthoven en langs de Diefdijk valt voortplanting van bijvoorbeeld de bedreigde kamsalamander stil doordat waterplanten verdwijnen (waarin eitjes worden afgezet) en larven worden gegeten.
- In de kustregio zien we diverse probleemgebieden in duinen en polders zoals Zeven Gaten, Vosse- en Weerlanerpolder, Voorofsepolder, Oostvlietpolder (Het Vogelhoff).
Welke soorten komen in Zuid-Holland voor?
-
- Rode Amerikaanse rivierkreeft (Procambarus clarkii) – veel waarnemingen in Zuid-Holland
- Gevlekte Amerikaanse rivierkreeft (Faxonius limosus) – landelijk wijdverspreid, dus ook in Zuid-Holland
- Gestreepte Amerikaanse rivierkreeft (Procambarus acutus) – waarnemingen o.a. Alblasserwaard/Papendrecht e.o.
- Geknobbelde Amerikaanse rivierkreeft (Faxonius virilis) – waarnemingen o.a. Hazerswoude/Leiderdorp-regio
Wat wordt er nu aan gedaan?
Het Zuid-Hollands Landschap werkt in en rond natuurgebieden aan een combinatie van watersystemen weerbaarder maken (oever- en systeemherstel) en druk verlagen (vangen).
Herstel & preventie (watersysteem weerbaar maken)
- Natuurvriendelijke oevers en robuuste oeverranden (o.a. met palen en wiepen, ruigere oeverstructuur, luwtes met stil water) zodat waterplanten terug kunnen komen en het systeem kan terugveren
Vangen (druk verlagen)
- Samenwerking met (vergunninghoudende) vissers
- Praktische middelen zoals fuiken/kooitjes en craybars (ook voor monitoring)
Dit zijn zeer kostbare en arbeidsintensieve maatregelen. Daarom worden ze momenteel nog op kleine schaal toegepast.
Wat is er nodig om het probleem echt aan te pakken?
De praktijk laat zien: lokale inzet helpt, maar de schaal van het probleem vraagt om een bredere, samenhangende aanpak. In gesprekken met partners en op basis van veldervaring worden vooral deze punten genoemd:
- Aanpassing van wet- en regelgeving: Zodat effectief en verantwoord vangen op grotere schaal mogelijk wordt. De huidige regels maken het lastig om breed op te schalen, terwijl snelle verspreiding juist vraagt om tempo en volume.
- Structureel budget voor aanpak, herstel en preventie: Voor herstel van schade, natuurvriendelijke oevers, monitoring en langdurig beheer.
- Een samenhangende aanpak met duidelijke doelen: Niet versnipperd per plek, maar met monitoring en samenwerking tussen terreinbeheerders, overheid en waterbeheerders.
