Wie de afgelopen weken door de natuur heeft gewandeld, zal het ongetwijfeld zijn opgevallen. Graslanden kleuren geel, poelen worden kleiner en sommige bomen laten hun bladeren al vroeg vallen. Op het eerste gezicht lijken dat logische gevolgen van een warme zomer. Toch gebeurt er veel meer dan wat we kunnen zien.

Onder de grond verandert namelijk minstens zoveel. De bodem droogt langzaam uit, wortels moeten steeds harder werken om water te vinden en dieren passen hun gedrag aan. De gevolgen zijn niet altijd direct zichtbaar, maar werken vaak nog maanden of zelfs jaren door.

Wat je ziet, is maar een deel van het verhaal

Een droge zomer laat duidelijke sporen achter in het landschap. Graslanden kleuren geel, poelen worden kleiner en sommige bomen laten hun bladeren al vroeg vallen. Maar de meest ingrijpende veranderingen vinden plaats onder onze voeten.

Planten nemen minder water op, waardoor ze langzamer groeien en minder bloemen vormen. Dat betekent ook minder nectar voor insecten. Regenwormen en andere bodemdieren trekken dieper de grond in, waar de bodem koeler en vochtiger is. Voor vogels die afhankelijk zijn van deze dieren als voedsel wordt het daardoor lastiger om voldoende voedsel te vinden.

Ook poelen en ondiepe wateren verliezen langzaam water. Voor amfibieën, libellen en andere soorten die afhankelijk zijn van ondiep water kan dat een lastige periode zijn. Ook watervogels krijgen in door deze omstandigheden te maken met extra risico’s. Door de lage waterstanden warmt het water sneller op, waardoor de kans op botulisme toeneemt. Deze bacterie maakt een gifstof die het zenuwstelsel van watervogels aantast en kan leiden tot verlamming en sterfte.

De natuur bestaat uit talloze schakels die met elkaar verbonden zijn. Wanneer één schakel onder druk staat, heeft dat gevolgen voor veel andere planten en dieren

Waarom een gezonde boom toch takken kan verliezen

Een boom die volop in blad staat, lijkt gezond. Toch kan hij juist tijdens langdurige droogte onder grote spanning staan.

Bomen halen water uit de bodem via hun wortels. Naarmate de bodem verder uitdroogt, wordt dat steeds moeilijker. Om water te besparen, vertraagt een boom verschillende processen. Soms laat hij zelfs bewust een deel van zijn bladeren vallen om verdamping te beperken. Dat lijkt misschien zorgwekkend, maar het is juist een slimme overlevingsstrategie.

Langdurige droogte kan er ook voor zorgen dat zware takken verzwakken. In sommige gevallen breken deze onverwacht af, terwijl ze nog groene bladeren dragen. Dit verschijnsel staat bekend als zomertakbreuk.

Daarom vragen wij bezoekers alert te blijven tijdens hun wandeling. Blijf op de paden en let extra op bij oude, grote bomen tijdens warme en droge perioden. Onze boswachters controleren de wandelroutes regelmatig en grijpen in wanneer dat nodig is om de veiligheid te waarborgen.

De natuur heeft niet alleen last van droogte

Opvallend genoeg is het niet alleen de droogte die bomen en planten onder druk zet. De afgelopen jaren wisselden zeer natte en zeer droge perioden elkaar steeds sneller af.

Na een nat jaar kunnen wortels beschadigd raken doordat ze langdurig onder water hebben gestaan. Wanneer daarna een droge periode volgt, wordt het voor bomen moeilijker om voldoende water op te nemen. De gevolgen van zo’n extreem nat jaar zijn daardoor soms pas zichtbaar tijdens een droge zomer.

Wetenschappers noemen deze snelle afwisseling van extreem nat en extreem droog een hydrologische whiplash. Ook in Nederland komt dit helaas steeds vaker voor.

Werken aan natuur die tegen een stootje kan

Droogte en extreme neerslag kunnen we niet voorkomen. Wel kunnen we maatregelen nemen die de natuur helpen om beter met deze veranderingen om te gaan.

Daarom werken we aan natuurgebieden die beter bestand zijn tegen zowel droge als natte perioden. Dat betekent bijvoorbeeld dat we kijken hoe we water langer kunnen vasthouden en hoe we het natuurlijke watersysteem in een gebied kunnen herstellen.

Ook werken we aan sterkere bossen door meer variatie aan te brengen in boomsoorten. Een bos waarin verschillende soorten bomen groeien, is vaak beter bestand tegen langdurige droogte dan een bos waarin één soort overheerst.

Onze Boswachters spelen hierin een belangrijke rol. Zij zijn dagelijks in het veld en zien als eersten welke veranderingen optreden in onze gebieden. Die kennis gebruiken we om het beheer aan te passen en de natuur stap voor stap sterker en veerkrachtiger te maken