Onzichtbaar en onmisbaar
In actie voor de zweefvlieg
In de natuur zijn bestuivers onmisbaar. Ze zijn ze direct betrokken bij het voortbestaan van bloemen en voedselgewassen. Indirect zijn ze daarmee van levensbelang voor de dieren én mensen. Op zoek naar stuifmeel en nectar brengen ze via hun pootjes en haartjes stuifmeel van de ene naar de andere bloem. Op die manier zorgen ze voor bevruchting. Voor veel planten geldt: zonder bestuivers geen voortplanting. Daarmee zijn deze insecten essentieel voor de biodiversiteit en de voedselvoorziening.
De zweefvlieg: onbekend maar onmisbaar
Denk je aan bestuivers dan denk je meteen aan bijen en vlinders. De betekenis van zweefvliegen is véél minder bekend. Volkomen onterecht: na de bij is de zweefvlieg de belangrijkste bestuiver van bloemen en gewassen. Behalve dat zijn zweefvliegen ook heel nuttig: de larven van veel soorten zijn dol op luizen. Zweefvliegen zijn daarmee uiterst effectieve, natuurlijke plaagbestrijders.
Hoe herken je de zweefvlieg
In ons land zijn meer dan 300 soorten zweefvliegen bekend. Alle soorten zijn echte luchtacrobaten. Ze kunnen stilhangen, opzij en zelfs achteruitvliegen. Een ander kenmerk van zweefvliegen is hun korte tong. Daarom houden ze van bloemen waarbij de nectar makkelijk bereikbaar is, zoals bij schermbloemen.
Je bent vast wel eens misleid door een zweefvlieg omdat je denkt dat er een bij of wesp te dichtbij komt. Sommige zweefvliegen vermommen zich als bij of wesp met een geel-zwart gestreept lijfje. Alleen: steken kunnen ze niet. Hun vermomming dient puur als bescherming, een verschijnsel in de dierenwereld dat we mimicry noemen.
zweefvlieglarven
Globaal kun je zweefvlieglarven in vier groepen indelen. Sommige zweefvlieglarven eten bladluizen. Daarmee vervullen ze een belangrijke rol als natuurlijke bestrijders van plagen. Een andere groep is de planteneters. Een derde groep leeft in rottend hout en stilstaand water. Deze groep vormt een belangrijke graadmeter voor de kwaliteit van onze bossen. Tenslotte leeft er een groep in nesten van andere insecten, de parasieten.
De zweefvlieg verdwijnt
De zweefvlieg valt nauwelijks op. Een flits boven een bloem, even stil in de lucht en weer weg is deze luchtacrobaat. Juist dat maakt wat er gebeurt zo onopvallend. Maar het gebeurt wel: de zweefvlieg verdwijnt. En waar zij verdwijnen, neemt de soortenrijkdom van bloemen af, wordt het stiller tussen de planten en is er minder voedsel voor insecten, vogels en voor alles wat daarvan afhankelijk is.
Het gaat helemaal niet goed met de zweefvlieg. Op veel plekken in Nederland is hun aantal de laatste 25 jaar enorm afgenomen. Sinds 1993 is de snelheid van deze stille ramp bijna vervijfvoudigd. Dat komt neer op een verlies van ongeveer één soort per jaar. Van de meer dan 300 inheemse soorten staat de helft op de Rode Lijst. Daarvan zijn inmiddels:
Rode Lijst van bedreigde soorten
De Rode lijst is een actueel overzicht van planten en dieren die inmiddels verdwenen zijn, of die in gevaar zijn. Input voor deze informatie komt uit onderzoeken die regelmatig worden uitgevoerd. Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur stelt de lijsten vast en bevordert onderzoek en bescherming.
De oorzaak
De verklaring voor het verdwijnen van zweefvliegen is een optelsom van intensief beheer van landschappen en landbouwgronden met vaak nog maar weinig afwisseling van soorten, stikstof, klimaatverandering en volop gebruik van pesticiden. De biodiversiteit staat hierdoor onder grote druk. Bloemrijke plekken verdwijnen, duinen groeien dicht, leefgebieden van bloemen, planten en dieren raken versnipperd. Het gevolg is zichtbaar én onzichtbaar tegelijk: er verdwijnen soorten en populaties worden zo klein dat ze zich niet meer herstellen. Terwijl soortenrijkdom juist de kracht van de natuur is die weerbaarheid oplevert.
Het is nog niet te laat
Dat deze problemen zich niet tot ons land beperken zal niemand verbazen. En hiervoor is gelukkig ook vanuit de politiek aandacht. De landen van de Europese Unie zijn natuurmaatregelen en milieudoelen overeengekomen met als doel terugdringen van chemische bestrijdingsmiddelen en herstel van de biodiversiteit. En daarmee samenhangend ook het streven dat de afname van bestuivers in 2030 gestopt moet zijn.
Zo krijgt de zweefvlieg weer een kans in Zuid-Holland: in 4 stappen
Maar we kunnen niet tot 2030 wachten. Nu al nemen onze boswachters maatregelen om de biodiversiteit te vergroten, de natuur weerbaar te maken en juist ook de zweefvliegen te bieden wat ze nodig hebben. Van bloemrijke graslanden tot open duinen:
1. Variatie in het landschap
We houden rekening met de zweefvlieg. Daarom is er volop aandacht voor beschutte en zonnige plekken, gezond oppervlaktewater, dood hout (takkenrillen) voor de zweefvlieglarven. Ook zorgen we voor hoge en lage begroeiing. Een voorbeeld hiervan is natuurgebied Wassergeest bij Lisse met een afwisseling van oude en jonge bossen waartussen bloemrijke graslanden en sloten liggen.
2. Herstel van open duingebieden
Op plekken zoals de Duinen van Oostvoorne verwijderen we struweel en brengen we kale zandplekken terug. Plekken waar de zonnewarmte doordringt. En dat is goed voor de zweefvlieg, daarvan wordt hij actief en verspreidt hij zich.
3. Gefaseerd maaibeheer
We maaien afwisselend stroken natuur. Dat zie je bijvoorbeeld bij de Oude Trambaan, een gebied in de Adrianapolder op Goeree. Zo blijven er altijd plekken met bloemen, beschutting en voedsel beschikbaar voor zweefvliegen en andere insecten.
4. Aanleg van bloemrijke natuur met schermbloemen
Bij de Diefdijk in Vijfheerenlanden en ook op andere plekken creëren we met schermbloemen en andere nectarplanten gebieden waar zweefvliegen volop voedsel vinden én hun larven voldoende bladluizen hebben om op te groeien.
Ja, ik kom in actie voor de zweefvlieg
Jouw donatie geeft zweefvliegen weer een plek in onze natuur. Help mee om bloemrijke leefgebieden te herstellen. Zodat we het verlies kunnen keren, voordat het te laat is.
Veelgestelde vragen
Omdat zweefvliegen onmisbaar zijn voor onze natuur én voedselproductie, maar in rap tempo verdwijnen. In de afgelopen decennia is hun aantal op veel plekken met 50 tot soms 90% afgenomen en staat bijna de helft van de soorten op de Rode Lijst.
We gebruiken jouw gift om specifieke natuurgebieden te beheren en te verbeteren: bloemrijke dijken, open duinen en gevarieerde bossen. Een afwisselend landschap waar zweefvliegen voedsel, beschutting en voortplantingsplekken vinden. We zien hoeveel meer er nodig én mogelijk is. Maar dat kunnen we niet alleen.
Wil jij ook dat zweefvliegen een groene toekomst tegemoet gaan? Doneer dan voor onze actie, zodat we onze plannen kunnen uitvoeren.
Zweefvliegen hebben schermbloemen nodig, zoals fluitenkruid en wilde peen, omdat ze dan met hun korte tong makkelijk bij de nectar kunnen. Ook hebben ze waterplekjes nodig, omdat sommige soorten hun larven in en rond water grootbrengen. Daarnaast zijn rommelige plekken zoals takkenrillen belangrijk. Daar vinden ze rust, beschutting en plekken om zich voort te planten.
